مالاريا در ايران

 مالاريا از قديم به عنوان يكي از مسائل بهداشتي مهم تلقي شده و هيج بيماري ديگري به اين اندازه موجب زيان هاي مالي و جاني جبران ناپذير در كشور نشده است. همان طور كه مشخص است ، مهم ترين استان هاي دارای مشكل در كشور، عبارتند از  سيستان و بلوچستان, هرمزگان , كرمان و فارس كه در مجموع 96 درصد از كل موارد را بخود اختصاص مي دهند.

سیمای کلی مالاریا در کشور طی پنج سال اخیر (1381-1386)

تعداد موارد مالاریا در طی سالهای 81-86 به غير از سال 82  که به طور غیر منتظره ای نسبت به سال 81 ، افزایش یافته است، سير نزولی يکنواختی را نشان می دهد.

از عمده دلایل افزایش موارد در سال 82 می توان به بارندگی بی سابقه در ماههای مرداد و شهریور سال مورد نظر و به دنبال آن ایجاد ژیت های لاروی گسترده در مناطق شرقی استان هرمزگان و جنوب سیستان و بلوچستان ، کاهش درجه حرارت و در نتیجه ازدياد وفور ناقل، افزایش شدید بیماری در مناطق مالاریا خیز کشورهای هم جوار ، عملیات نامناسب کنترل ناقلین به دلایل مختلف تدارکاتی از جمله فرسودگی تجهیزات سمپاشی و کمبود وسایل نقلیه عنوان کرد. با رفع نسبی نقائص و اقدامات مناسب پیشگیرانه در دانشگاه های علوم پزشکی مناطق جنوب شرقی کشور و هوشیاری سیستم بهداشتی در سال 83 وضعیت کنترل بیماری بهبود یافته و کاهش پنجاه درصدی موارد مالاریا حاصل گردید. در سال86 به دنبال سیل و طوفان گونو و علی رغم پیش بینی های کارشناسان مبنی بر افزایش چند برابری موارد مالاریا ، خوشبختانه بدلیل عملکرد صحیح و اقدامات به موقع کارکنان شاغل در امر کنترل مالاریای استانهای جنوب شرقی تعداد موارد مثبت نسبت به سال 85 تغییر معنی داری نداشت.

در طی سالهای 81 تا 86 همچون سالهای گذشته بیشترین میزان آلودگی به مالاریای ویواکس تعلق داشته که از سال 81 با یک روند صعودی روبرو بوده است. بدیهی است این روند صعودی به استثنای سال 82  نشان دهنده انتقال محلی در مناطق مالاریا خیز جنوب و جنوب شرقی کشور می باشد. کاهش موارد فالسیپارم نيز به شکلی موٌید افزایش انتقال محلی می باشد. می توان چنین قضاوت نمود که با کاهش تعداد مهاجران افغانی و پاکستانی درصد آلودگی به فالسیپارم در حال کاهش می باشد و به همان میزان موارد ویواکس جایگزین آن می شود.

طی شش سال اخیر چهره مالاریا از نظر توزيع بيماری به تفکيک مليت در کشور تغییر داشته است، به طوریکه در سال 81  بیش از نیمی از بیماران کشور را افراد غیر ایرانی تشکیل می دادند، در حالیکه در حال حاضر تنها 15%  موارد بیماری به افراد غیر ایرانی تعلق دارد. در طی این سالها به تدریج با خروج افاغنه از کشور روز به روز بر نسبت مبتلایان ایرانی افزوده شده است.

چهره بیماری به غیر از گروه سنی 14-5 سال که روند افزایشی را نشان می دهد. درگروه های سنی زیر 4 سال و بالای 15 سال کاهش قابل توجهی را نشان می دهد. علت کاهش موارد ابتلای بالای 15 سال را می توان به دلیل کاهش ورود مهاجرین جویای کار از کشور های همجوار دانست. به دلیل آنکه اکثر مهاجرین به کشور در سن بالای 15 سال و نیروی کار محسوب می شوند، طبیعی است که با خروج آنان از کشور چهره بیماری تغییر یابد.

سیمای بیماری در استان هرمزگان از الگوی کشوری تبعیت نمیکند به گونه ای که درصد ابتلای گروه سنی زیر 4 سال به طور فزاینده ای از سال 81 تا 86 ازدیاد یافته و به همان نسبت درصد ابتلا در دو گروه سنی 14- 5 سال و بالای  سال 15 نيزکاهش یافته است.  می توان این­گونه تفسیر کرد که اکثر موارد بیماری در مناطق مشکل دار این استان به ويژه منطقه بشاگرد در حد فاصل شهرستان های جاسک و ميناب حاصل انتقال محلی مالاریا است.

حدود 12% از  نسبت بیماران مرد در طی این سالها کاسته شده  است، که با توجه به کاهش مهاجرین افاغنه از تعداد کاسته شدن از تعداد مبتلایان مرد طبیعی به نظر می رسد.

روند بیماری به لحاظ محل سکونت نيز طی سالهای مزبور تغییر یافته و بیشتر به  سمت روستا معطوف گشته و بر این اساس  بار دیگر می توان نتیجه گرفت که بیماری مالاریا در ایران بیشتر چهره محلی یافته است. از آن­جائیکه نیروی کار مهاجر بیشتر در شهرها و حاشیه آن متراکم هستند، در گذشته در شهرها موارد بیشتری از بيماری مشاهده می شد. از طرف دیگر بهبود وضعیت زندگی در شهرها و ارتقاء شاخص های رفاهی و نیز صنعتی شدن شهر ها، کمک  قابل توجهی به جلوگیری از انتقال بیماری در مناطق شهری نموده است.

بررسی کاهش موارد وارده و انتقال از وارده در کنار افزایش انتقال محلی نشان می دهد که در حال حاضر موارد اتوکتنوئوس (Autochthonous)  مالاریا (جمع موارد  انتقال محلی و عود) در کشور در حال افزایش است و ضرورت برنامه ريزی بر مبنای طبقه بندی صحيح و شناسایی دقيق کانونها و اجرای عمليات کنترلی متناسب با طبقه بندی مناسب را بيش از پيش آشکار می نمايد.

رفرنس: برنامه حذف مالاریا درجمهوری اسلامی ایران  (افق1400 )، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی - معاونت سلامت

مالاریا و آمار

1- براساس گزارش مديركل سازمان جهاني بهداشت در اجلاس وزراي بهداشت كشورهاي جهان در اكتبر 1992 كه در آمستردام هلند برگزار شد مالاريا بعنوان يكي از مهمترين مشكلات بهداشتي دنيا معرفي شده است.

2- در حال حاضر هم مالاريا مهمترين مشكل بهداشتي دنيا بوده و حدود ۱۰۷ كشور يا قلمرو در دنيا بعنوان كشورهاي مالارياخيز محسوب مي گردند كه نیمی از آنها در قاره آفريقا ( جنوب صحرا ) قراردارند.

3-  هنوز 2280 ميليون نفر از جمعيت دنيا ( حدود 40% ) در معرض خطر ابتلا به مالاريا قرار دارند كه از اين تعداد 500 ميليون نفر در نواحي   با خطر ابتلاء بالا و 1780 ميليون نفر در نواحي با خطر ابتلاء كمتر زندگي مي كنند.

4- ميزان بروز مالارياي داراي علائم باليني ساليانه 300 تا 500 ميليون مورد مي باشد كه 90 % اين موارد در آفريقا ( جنوب صحرا ) و 10 % موارد در ساير كشورها بخصوص كشورهاي آسيا و آمريكاي جنوبي روي مي دهد.

5- هر ساله مالارياي شديد فالسيپارم موجب مرگ بين 1/1 تا 7/2 ميليون نفر مي گردد كه اغلب اين مرگ ها در كودكان به علت كم خوني و ابتلا به مالارياي مغزي مي باشد.

6- مالاريا تقريبا  عامل  ٪25  مرگ و مير اطفال در آفريقا است   و 50 – 20 % كل مراجعات به مراكز بهداشتي درماني را عليرغم ميزان بالاي خود درماني به خود اختصاص مي دهد.

۷- در حال حاضر هر ۳ ثانیه یک کودک بر اثر ابتلا به مالاریا در آفریقا جان خود را از دست می دهد.

۸- ميزان مرگ و مير در بين كودكاني كه با علائم مالارياي شديد به بيمارستان مراجعه مي كنند بين 30 - ۱0%  گزارش شده است كه البته اين ميزان در مناطق روستايي بدليل نبودن امكانات درماني  به مراتب بيشتر است.

۹- مرگ و مير ناشي از مالاريا در كشورهاي خارج از قاره آفريقا ( جنوب صحرا ) معمولا در افراد غير ايمني كه با پلاسموديوم فالسيپارم آلوده شده اند در جاهايي كه امكانات تشخيص و درمان وجود ندارد روي مي دهد.

۱۰- اين بيماري كه امروزه ، عمدتاً يك بيماري گرمسيري است تا 30 سال قبل بصورت همه گيري هاي تابستاني در بسياري از مناطق معتدله شامل كشورهاي منطقه مديترانه و هلند بروز مي نموده است و در دهه 1990 در  برخي از  نقاط آمريكا  تا 80%  كودكان  را  مبتلا  مي كرده است.

۱۱- تخمين هاي سازمان بهداشت جهاني و بانك جهاني حاكي از آن است كه مالاريا در قارة آفريقا سبب هدر رفتن 35 ميليون سال از زندگي افراد مي شود.

 ۱۲- خسارت هاي اقتصادي ناشي  از مالاريا تنها در  قاره آفريقا در سال 1997 بيش از دو ميليارد دلار برآورد شده است.

1۳-  در زمان حال تعداد افراد مبتلا به مالاريا بيش از هر بيماري ديگري است. موارد ابتلا به مالاريا به تنهايي بيش از 5 برابر مجموع موارد  سل ، ايدز و سرخك  در دنيا مي باشد